( متوفاى 280 ه . ق ) . 3 و 4 . « تهذيب » و « استبصار » هردو ، نوشتهء شيخ الطايفه محمد بن حسن طوسى ( متوفاى 460 ه . ق ) خداوند آرامگاهشان را نورانى فرمايد . اين اسلوب متقن و اساسى در نقل اخبار ، روزگارانى دراز خط مشى محدثان بزرگ بود و اين دوران طلايى به دست خاتم محدّثان ، شيخ حرّ عاملى « 1 » به اوج خود رسيد . وى نويسندهء تواناى مجموعهء روايى بزرگ « وسائل الشيعه » است . اين كتاب ارزشمند نيازمندىهاى فقيه در استنباط احكام گوناگون شريعت را برآورده مىسازد . محدث فقيه ، مولى محسن فيض [ كاشانى ] « 2 » نيز همين شيوه را در تأليف كتاب « وافى » پيموده و روايات كتب اربعه را با شرح و توضيح در آن گردآورى كرده است . امّا بعد از آن روزگار طلايى ، دوران انحطاط و خوشباورى در نقل حديث و روايت اخبار فرا رسيد و اهل حديث تنها به ناقلان آثار و اخبار مبدّل شدند بدون اين‌كه اهميتى به اسناد آن بدهند يا به درستى و نادرستى متن آن توجه كنند . از اين‌رو ، به روايات اين « اخبارى » هاى خوشباور نمىتوان اطمينان پيدا كرد ، چرا كه اصلا توجه نمىكنند روايات را از چه كسى مىگيرند و بر چه منبعى اعتماد مىكنند . مهمّ اين است كه چنته‌ها و دفترهايشان را از نقلها و حكايتها پر سازند ؛ حكايتهايى كه بىشباهت به داستانهاى قصه‌سازان و افسانه‌هاى بنى اسرائيل نيست . و از همين‌جا با همكيشان حشويهء خود - كه گوى سبقت را در اين ميدان ربوده‌اند - همراهى كرده و در خوشباورى و عدم تحقيق به دنبال آنان گام برداشته‌اند ، ولى دانشمندان محقق ما ، همگى و نيز محدثان پيشين ما ، از زمان رئيسشان شيخ صدوق تا عصر دو دانشمند برجسته و خاتم محدّثان شيخ حر عاملى

--> ( 1 ) . متولد 1033 و متوفاى 1104 ه . ق است و تأليف « وسائل الشيعه » در سال 1082 پايان يافت . ( 2 ) . متولد 1007 و متوفاى 1091 ه . ق . تاليف كتاب « الوافى » در سال 1068 پايان پذيرفت .